مشاوره خانواده

برای مراجعه به مشاور خانواده لازم نیست منتظر بمانید تا رابطه اعضای خانواده به یک بحران جدی برسد. گاهی تکرار یک اختلاف، سخت شدن رابطه با فرزند، فاصله عاطفی یا ناتوانی در رسیدن به توافق درباره مسائل روزمره کافی است تا خانواده احساس کند به کمک یک فرد متخصص نیاز دارد.

موضوعاتی که در ادامه می خوانید از دلایل رایج مراجعه برای مشاوره اختلافات خانوادگی هستند. البته وجود هر کدام از این شرایط به این معنا نیست که حتما همه اعضای خانواده به خانواده درمانی نیاز دارند. نوع خدمات مناسب بعد از بررسی شرایط مشخص می شود.

اختلافات و تعارض های خانوادگی که مدام تکرار می شوند

بعضی اختلاف ها با یک گفت و گوی ساده حل می شوند. اما گاهی اعضای خانواده درباره موضوعی بارها صحبت می کنند و هر بار تقریبا به همان نتیجه قبلی می رسند. گفت و گو با انتقاد شروع می شود، طرف مقابل حالت دفاعی می گیرد، صداها بالا می رود یا یکی از افراد از ادامه صحبت منصرف می شود.

در چنین شرایطی، هدف از حل تعارضات خانوادگی این نیست که درمانگر درباره درست یا غلط بودن نظر هر فرد رای صادر کند. مسئله مهم تر این است که خانواده متوجه شود تعارض چگونه شکل می گیرد و چه رفتارهایی باعث ادامه پیدا کردن آن می شوند.

مشکلات ارتباطی میان اعضای خانواده

بعضی خانواده ها اختلاف مشخصی ندارند، اما اعضا احساس می کنند دیگر نمی توانند راحت با هم صحبت کنند. شاید یک نفر از ترس واکنش دیگران حرفش را نگه دارد، کسی احساس کند همیشه مورد انتقاد قرار می گیرد یا گفت و گوهای خانوادگی بیشتر به دستور دادن، دفاع کردن و پاسخ های کوتاه محدود شده باشد.

مشکلات ارتباطی خانواده می توانند به شکل های مختلف دیده شوند؛ از سوء تفاهم های پی در پی گرفته تا سکوت طولانی، کنایه، سرزنش، قطع کردن حرف یکدیگر یا دشواری در صحبت درباره احساسات.

در جلسات خانواده درمانی می توان این الگوها را بررسی کرد و به جای تمرکز صرف بر محتوای اختلاف، به شیوه گفت و گو نیز توجه داشت. گاهی مسئله اصلی این نیست که اعضای خانواده درباره چه چیزی اختلاف دارند، بلکه این است که هنگام اختلاف چگونه با هم صحبت می کنند.

اختلاف والدین و فرزندان

رابطه والد و فرزند در دوره های مختلف زندگی تغییر می کند. رفتاری که در کودکی موثر بوده است ممکن است با بزرگ تر شدن فرزند دیگر جواب ندهد. نوجوان نیز معمولا به استقلال بیشتری نیاز پیدا می کند و همین تغییر می تواند درباره قوانین خانه، دوستان، درس، رفت و آمد، تلفن همراه یا مسئولیت های شخصی اختلاف ایجاد کند.

مشاوره اختلاف والدین و فرزندان می تواند به بررسی این موضوع کمک کند که پشت تعارض های ظاهری چه نیازهایی قرار گرفته اند. گاهی والد نگران امنیت یا آینده فرزند است، اما نوجوان این نگرانی را به شکل کنترل شدن تجربه می کند. از طرف دیگر، نوجوان ممکن است دنبال استقلال باشد، در حالی که شیوه بیان خواسته اش برای والدین قابل پذیرش نباشد.

در چنین شرایطی، هدف این نیست که درمانگر همیشه طرف نوجوان یا والدین را بگیرد. شناخت بهتر نیازها، مرزها، مسئولیت ها و شیوه گفت و گو اهمیت بیشتری دارد.

مشکلات والدین با نوجوان

نوجوانی می تواند دوره ای باشد که رابطه خانوادگی نیاز به بازتنظیم پیدا می کند. تغییر خلق، نیاز به حریم خصوصی، افزایش اهمیت دوستان و تلاش برای تصمیم گیری مستقل تر، ممکن است برای والدین نگران کننده یا گیج کننده باشد.

از طرف دیگر، هر رفتار دشوار نوجوان را نباید صرفا به سن او نسبت داد. اگر تغییرات رفتاری شدید است، عملکرد تحصیلی به شکل محسوسی تغییر کرده، نوجوان از خانواده و دوستان فاصله گرفته یا نگرانی دیگری درباره سلامت روان او وجود دارد، ارزیابی تخصصی می تواند کمک کند مشخص شود مسئله بیشتر به رابطه خانوادگی مربوط است یا نیاز به بررسی فردی نیز وجود دارد.

اختلاف والدین در تربیت فرزند

یکی از موضوعات رایج در خانواده ها، تفاوت نگاه والدین درباره تربیت فرزند است. ممکن است یکی از والدین روی قوانین و محدودیت ها تاکید بیشتری داشته باشد و دیگری انعطاف بیشتری نشان دهد. اختلاف درباره خواب، درس، استفاده از موبایل، رفت و آمد، تنبیه، تشویق یا میزان استقلال فرزند هم می تواند به تعارض میان والدین منجر شود.

تفاوت دیدگاه به خودی خود غیرعادی نیست. مسئله زمانی دشوارتر می شود که والدین نتوانند درباره اختلافشان به توافق قابل اجرا برسند یا فرزند بارها با دو پیام متناقض روبه رو شود.

در بررسی اختلاف والدین در تربیت فرزند می توان علاوه بر پیدا کردن نقاط اختلاف، درباره قوانین مشترک، مرزهای قابل اجرا و نحوه مطرح کردن اختلاف والدین در حضور فرزند نیز صحبت کرد.

دخالت خانواده همسر و دشواری در مرزبندی

رابطه با خانواده همسر برای بسیاری از زوج ها بخش مهمی از زندگی مشترک است. در عین حال، تفاوت انتظارها درباره رفت و آمد، تصمیم گیری، مسائل مالی، تربیت فرزند یا میزان حضور خانواده های دو طرف می تواند به یکی از موضوعات تکراری اختلاف تبدیل شود.

گاهی یک نفر احساس می کند همسرش بیش از حد تحت تاثیر خانواده خود قرار دارد. طرف مقابل ممکن است همان رفتار را احترام به والدین یا حفظ ارتباط خانوادگی بداند. این تفاوت برداشت می تواند باعث شود مسئله به شکل رقابت میان «همسر» و «خانواده» دیده شود.

در موضوع دخالت خانواده همسر، هدف لزوما قطع ارتباط یا فاصله گرفتن از خانواده ها نیست. مسئله بیشتر پیدا کردن مرزهایی است که با شرایط زوج و خانواده آن ها سازگار باشد.

مرزبندی با خانواده همسر می تواند شامل روشن کردن حدود تصمیم گیری، شیوه مطرح کردن مسائل خصوصی، میزان رفت و آمد یا نحوه پاسخ دادن به توصیه ها و درخواست های اطرافیان باشد. شکل مناسب این مرزها برای همه خانواده ها یکسان نیست.

اگر اختلاف با خانواده همسر به تعارض مداوم میان زوج تبدیل شده باشد، درمانگر ممکن است بررسی کند مسئله اصلی بیشتر در رابطه زوجین قرار دارد یا بهتر است موضوع در قالب گسترده تر خانواده درمانی بررسی شود.

فاصله عاطفی و کم شدن ارتباط در خانواده

همه مشکلات خانوادگی با مشاجره همراه نیستند. در بعضی خانه ها برعکس، بحث چندانی وجود ندارد؛ چون اعضای خانواده کم کم از صحبت کردن با یکدیگر فاصله گرفته اند.

ممکن است اعضا همچنان کنار هم زندگی کنند، اما گفت و گوها بیشتر به امور روزمره محدود شده باشد. یک نفر احساس کند دیگر نمی تواند نگرانی یا ناراحتی اش را بیان کند و دیگری تصور کند هر تلاشی برای صحبت کردن دوباره به بحث منتهی می شود.

در چنین شرایطی، خانواده درمانی می تواند فرصتی برای شناخت دلایل این فاصله و بررسی امکان بازسازی گفت و گو باشد. البته شکل و نتیجه این فرایند به شرایط هر خانواده بستگی دارد و نمی توان پیش از ارزیابی درباره نتیجه جلسات وعده مشخصی داد.

تغییرات مهم و دوره های پراسترس در زندگی خانواده

گاهی خانواده پیش از یک تغییر مهم مشکل ارتباطی جدی نداشته، اما فشار یک اتفاق تازه تعادل قبلی را به هم زده است. جابه جایی محل زندگی، مهاجرت، بیماری یکی از اعضا، مشکلات مالی، تغییر شغل، تولد فرزند یا تغییرات دیگر می توانند نقش ها و مسئولیت های خانوادگی را تغییر دهند.

افراد ممکن است در برابر یک اتفاق واحد واکنش های متفاوتی داشته باشند. کسی بیشتر نگران شود، فرد دیگری سکوت کند و عضو دیگری تلاش کند همه چیز را کنترل کند. خانواده درمانی می تواند فضایی برای صحبت درباره این واکنش های متفاوت و پیدا کردن شیوه های سازگارتر برای عبور از دوره تغییر فراهم کند.

چه زمانی بهتر است برای اختلافات خانوادگی کمک تخصصی بگیریم؟

نمی توان یک زمان دقیق برای همه خانواده ها تعیین کرد. با این حال، وقتی یک تعارض بارها تکرار می شود، گفت و گو به تنهایی به نتیجه نمی رسد، رابطه میان اعضا به شکل محسوسی آسیب دیده یا مسئله روی آرامش خانه و زندگی روزمره تاثیر گذاشته است، صحبت با روانشناس خانواده می تواند یکی از گزینه های قابل بررسی باشد.

مراجعه زودتر نیز لزوما به معنی جدی بودن مشکل نیست. بعضی خانواده ها زمانی برای مشاوره مراجعه می کنند که هنوز ارتباط وجود دارد، اما می خواهند پیش از پیچیده تر شدن اختلاف، راه سالم تری برای برخورد با آن پیدا کنند.